روحیه اخلاقی لازمه پدید آمدن علم است

به گزارش وب سایت لبخند خدا؛ رضا داوری‌اردکانی، رئیس فرهنگستان علوم، امروز ۲۳ آذرماه، در آیین گرامیداشت هفته پژوهش که در پژوهشگاه علوم‌ انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد، با طرح موضوع اخلاق و علم و رابطه این دو مقوله، اظهار کرد: ۲۰ سال است درباره اخلاق می‌نویسم و حرف می‌زنم، اما هیچ‌گاه مانند حالا برایم دشوار نبوده است. وضع اخلاق کنونی، بر کشور ما عارض شده است. اخلاق ایرانیان آن‌ طور نبوده که نویسنده‌های اروپایی گفته‌اند. اخلاق در جریان تاریخ تغییر می‌کند. زمان‌ها، استعداد‌هایی دارند و تغییرات را می‌پذیرند. کما اینکه در دهه ۱۹۷۰ میلادی تحولی در فکر و روح اروپا به وجود می‌آید. از آن زمان دانشگاه‌ها تغییر کردند. دانشگاه دیگر مسئول نبود، دانشگاه به فرهنگ کاری نداشت و نماینده روح جامعه نبود. دانشگاه مدرک تولید می‌کرد و محل تولید انبوه مدارک شد.

داوری در ادامه با بیان اینکه اخلاق‌های متفاوتی داریم و همه به موعظه و نصیحت نیازمندیم، افزود: صورت‌های پرداخت به موضوع اخلاق متعدد است، یک وجه آن، وصف اخلاق و گزارش آن است. تا زمانی که وصف اخلاق نباشد نمی‌توان اخلاق را درک کرد.

وی با بیان اینکه همه چیز با اخلاق به وجود می‌آید، گفت: اخلاق؛ احساس مسئولیت، درد و تعلق خاطر است، بایدی است که مردمان احساس می‌کنند و اگر این احساس نباشد، علم پیشرفت نمی‌کند. اگر علم صرف بهره‌برداری هم باشد، نمی‌تواند سودمند نباشد، اما دانشمند علم را برای سود نمی‌خواهد. اخلاق این است و در این صورت به وجود می‌آید. دانشمندانی که علم را به وجود آوردند، عینیت اخلاق بودند.

این استاد فلسفه با بیان اینکه وقتی از نسبت اخلاق و علم صحبت می‌کنیم، از مقوله‌ای روشن و در عین حال پیچیده سخن می‌گوییم، اظهار کرد: فضیلت و تربیت اخلاقی اهمیت دارد. هر مردمی که با فضیلت‌تر است، اخلاق بیشتری دارد و این مردمان تبعاً به علم هم توجه می‌کنند. برخی تصور می‌کنند بین اخلاق و علم ارتباطی وجود ندارد، اگر چه نسبت علم و اخلاق نسبت استخراج و نتیجه‌گیری نیست، نسبت علم با اخلاق نسبتی است که در جان دانشمند شکل می‌گیرد. اگر وجود اخلاق و علم را بررسی کنیم می‌بینم هر کدام نباشد، دیگری به وجود نمی‌آید. دانشمندانی که در خدمت دانش بودند، دارای اخلاق علم بودند.

به گفته رئیس فرهنگستان علوم؛ اخلاق علم، علم‌دوستی است و جایی که دوستی نیست، اخلاق وجود ندارد. اگر دوستی نباشد، هیچ بنایی پایدار نمی‌ماند. مبنای همه چیز و همه بنیاد‌ها دوستی است. دوستی رکن مهم اخلاق است؛ بنابراین علم دوستی، اخلاق است.

وی با بیان اینکه روحیه اخلاقی لازمه پدید آمدن علم است و اگر این روحیه نباشد و علم را برای مصرف و شهرت بخواهیم این علم ثمری نخواهد داشت، گفت: علم هیچ دستوری را نمی‌پذیرد. ما مسلمان‌ها صفات الهی را عین ذات خداوند می‌دانیم و علم اولین صفتی است که به خدا نسبت می‌دهیم. عالمان هم متصف به این صفت هستند.

داوری‌اردکانی در ادامه با تأکید بر اینکه نمی‌توانم به آینده این جهان خوش‌بین باشم، به قرائت بیتی از حافظ پرداخت که می‌گوید: «جهان پیر است و بی‌بنیاد از این فرهادکش فریاد/ که کرد افسون و نیرنگش ملول از جان شیرینم»، و افزود: جهان ما صفت ندارد، همین است که هست. این همان دگرگون شدن علم و روح ماست. ما خیال می‌کنیم علم امری ثابت است؛ در حالی که «چون که در جان رفت، جان دیگر شد».

داوری‌اردکانی گفت: من همواره از اخلاق ایران در برابر دیدگاه خارجی‌ها دفاع کرده‌ام و معتقدم آن‌ها با نگاه شرق‌شناسانه به اخلاق ایرانیان توجه کرده‌اند.

وی با تأکید بر لزوم پرداخت به شعر، گفت: متأسفم که در مدارس ما کتاب کلیله و دمنه دیگر تدریس نمی‌شود. این کتاب از هند آمده، از زبان سانسکریت به زبان فارسی و پهلوی ساسانی ترجمه شده و از این زبان به عربی و از عربی به فارسی ترجمه و سپس به نظم درآمده است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code